Main menu:

Kritikken

Visdomens hage

Av Walid al-Kubaisi

Dag og Tid 11.12.09.



Selv legendenes og romanenes skikkelser
Vil sitte ved bordene i Guds kafé.


Dette er ein fantasi hjå ein poet som ser det levande i all eksistens. Eg kan leggja til at kvar bokstav i diktsamlinga hans rører seg, dansar, græt og skaper opprør.


Ikkje alle kjenner Kaj Skagen, for han skriv ikkje bestseljarar. Men alle lesande nordmenn må kjenna til denne personlegdomen som har vore nærverande gjennom eit aktivt intellektuelt liv.
Venstresida greidde ikkje å fanga sjela hans. Det er difor han avsluttar boka med eit dikt han har gjeve denne tittelen: «Til en arbeiderklassehelt». Men det åndelege opna armane sine for han. Det gjer Skagens poesi meir interessant: Frå fyrste til siste dikt er lesaren invitert inn til ein visdom som utan vidare kan karakteriserast som Salomos høgsong i globaliserings­alderen:


Noen drar fra by til by, uten fred
Noen går fra tempel til tempel, etter Gud
Noen reiser fra seng til seng, som hun


Diktsamlinga presenterer røynsla og klokskapen til forfattaren og formidlar kjernen av kunnskapen og livet hans i beste stil. Essensen i diktsamlinga er at livet har endra seg og har vorte meir trivielt enn han hadde drøymt om i sine tidlegare år.


Det personlege særpreget er skråblikket som gjev innsikt i emna han skriv om i lyrikken. Til dømes skriv han om Kristi liding: Han fortel at lidinga her ikkje er tornane mot panna, ikkje den blødande ryggen, ikkje latteren til torturisten, heller ikkje naglane gjennom hender og føter, men det er «Guds forferdelige ensomhet blant menneskene».


Dette er ein poet som ved seksti år fortel korleis alderen ertar seg på han: Han levde etter ideala han hadde med seg frå ungdomstida; økologi og antipati for det materialistiske livet: «Han sier ikke nei til en fin vin eller et korrekt bakt brød, men er ingen gourmet og foretrekker havregryn fremfor gåselever. Det er det samme med klærne, han går med dem til de rakner på kroppen. Hadde folk levd som han, ville verdensøkonomien gått i sjokk.»


Men han endar med at han måtte fylla bilen med mat frå butikken. Ikkje for seg sjølv, men for sønene. Han var overtydd om at Rimi-maten forherda kroppen og gjorde det uråd for menneske å realisera seg sjølve. Han minnest at då han var på deira alder, levde han eit enkelt liv. Han held fram med å leva på same måte, men han kjenner at han er gått ut på dato.

Livet han ynskte, var å vera sann og tru. No er det berre han og denne verda tilbake. Tapet av himmelen er uoppretteleg. Snart kan han telja åra som står att, på fingrane. Snart ber dei han til orgelmusikk:


Kan det være at han enda en gang

får kjenne smaken av å finnes
Kan det være at han skal dø


Samstundes som eg las dikta og fekk eit imponerande inntrykk, smilte eg mange gong­er og hadde gråten i halsen. Og eg gjekk tilbake til nøklane til diktsamlinga: Sarosperiodene er den kaldeiske tidsrytmen på atten år, sju månader og ti dagar. Jorda dansar kvart førtiande år og teiknar ei dobbelkjegle. På den måten dukkar det åndelege i astronomien opp i diktsamlinga.
Men det er blandinga av ulike tema som gjer samlinga så sterk:


Min barndom hadde lite begeistring

og bød på få drømmer
Menneskene omkring meg

sørget over sine liv
og søkte frelse hos en Gud

som hadde hemmelige mapper om oss
og straffet vår troløshet

i en evig konsentrasjonsleir


Orda kjem lett for Skagen. Ein merkar at det er ein ekte poet som skriv:


Det er en kjensgjerning at morgenen
ennå kan ventes å komme
Selv om morgenen den 7. august 1945
sang fuglene i Hiroshima



Et livs avtrykk

Av Fartein Horgar

Adresseavia, november 2010.


En opprører ser tilbake på sitt eget liv, og det har avstedkommet årets fineste diktsamling.


Slik kaldeerne betraktet det, fantes det en astronomisk frekvens som gikk over atten år, sju måneder og ti dager. Et menneskeliv av seksti års varighet tilsvarer tre perioder; man passerer gjennom tre porter.

I Kaj Skagens (60) første diktsamling på tjueto år, går han tilbake i egne spor gjennom disse portene.

Vi møter hans diktjeg som nittenåring, ”på perrongen / med en koffert full av drømmer” med fornemmelsen av snart å skulle berøres av ”kjærlighetens daimon”. Vi får glimt tilbake til en barndom som på godt og ondt bidro til at han ble som han ble, og biter av et forfatterliv som for tretti år siden gjorede ham til generasjonspoet. I år, som for en generasjon siden, bæres hans dikt oppe av en billedskapende kraft som er like nøktern som den er frodig og uvemntet. Hans kjærlighetsdikt av i dag er like dirrende av den lidenskap og den lengsel som begjærer det åndelige, så vel som det fysiske aspektet ved eros, som de var den gangen da undertegnede begynte å lese diktene hans, sent på syttitallet, og som for lange tider gjorde sistnevnte til epigon.

Likevel er det i de fire diktene til egne barn Kaj Skagen i årets bok kanskje overgår seg selv i det han alltid har vært så god til, nemlig å forene bevissthet om det metafysiske med en sterk sanselighet.

Året er snart omme. Årets vakreste diktsamling lot sannelig vente på seg.



Sarosperiodene kåret til årets beste diktsamling i Adresseavisa.


Poetisk selvbiografi. Sindre Ekrheim om Sarosperiodene i Bergens Tidende.